
Komu pomagamy.

Empatyczna
Komunikacja
Zanim dasz miłość, napełnij własny bak. Jak nie zgubić siebie na relacyjnym oceanie (wywiad część I)
Rozmowę z Emilią Kulpą-Nowak, prowadzi Dorota Wiśniewska
Dorota Wiśniewska: Czy na wzburzonym morzu codzienności da się dbać o relacje z pustym bakiem energii? Dlaczego mimo najlepszych intencji tak łatwo ulegamy złości, krzyczymy na dziecko, a potem grzęźniemy w paraliżującym poczuciu winy? W Fundacji Ocean Marzeń – pracując z dziećmi z pieczy zastępczej- wiemy, że zanim wyjdzie się z załogą w rejs, kapitan musi najpierw zadbać o niezawodność jednostki. W rozmowie inspirowanej książką „Jak nie odpalać się przy dziecku? Wyjdź ze spirali złości i poczucia winy.” Emilia Kulpa-Nowak – certyfikowana trenerka Porozumienia bez Przemocy (NVC) – zdejmuje z nas ciężar wyidealizowanego rodzicielstwa. Pokazuje, dlaczego czułość i empatia dla samego siebie nie są egoizmem, ale absolutnym fundamentem odzyskiwania spokoju i budowania bezpiecznej przystani dla dzieci.
Co rozumiesz przez “odpalanie się”?
Emilia Kulpka-Nowak: To jest stan kiedy przestajesz mieć nad sobą kontrolę w takim sensie, że popadasz w jakąś silną emocję, najczęściej to będzie pewnie złość, ale to może być też wstyd, albo jakieś duże poczucie winy, i zaczynasz robić rzeczy, których tak zupełnie na chłodno byś nie wybrała. Czyli na przykład krzyczysz, albo się obrażasz, albo zaczynasz mówić jakieś rzeczy, których potem żałujesz. To jest “odpalanie się”.
Jesteśmy matkami, ojcami, opiekunami… mamy dzieci, chcieliśmy je mieć, chcemy im dawać, i dajemy, i w ogóle jest super. I nagle przychodzi moment, że po prostu robimy zupełnie nie to, co byśmy chcieli. Krzyczymy, krytykujemy, nakazujemy. I robimy różne inne przykre rzeczy, których wcale nie chcemy. Dlaczego?
Bo gdzieś zabrakło zasobów. Kołderka jest za krótka. Jak mamy rodzinę... w szczególności taką rodzinę, która nie jest osadzona jakoś bardzo mocno w grupie społecznej, w jakiejś społecznej wiosce, albo wielopokoleniowej rodzinie i jest tylko dwoje rodziców... i jeszcze w dodatku najczęściej obydwoje pracują, albo przynajmniej jedno pracuje.. to zaczynamy tylko we dwoje ogarniać tak dużo rzeczy, że po prostu brakuje nam energii, zasobów... jesteśmy cały czas zmęczeni, mamy wiele niezaspokojonych potrzeb, notorycznie się nie wysypiamy, nie mamy wolnego... nie mamy wakacji bez dzieci... albo mamy problemy finansowe jeszcze do tego, albo lokalowe, za małe mieszkania, co teraz nie jest w ogóle jakimś wyjątkiem, tylko tak po prostu wiele osób ma... No i w tym wszystkim nie da się być nieustająco tryskającą szczęściem, wdzięcznością, miłością fontanną…
Bo jesteśmy tylko ludźmi..?
No jakbyś zobaczyła jakie jest wyobrażenie rodziny, matki i ojca, którzy są zawsze szczęśliwi, jak na takim obrazku, na takim niedzielnym zdjęciu, że wracają z kościoła, mają wszyscy piękne ubranka, białe bluzeczki z kołnierzykami, lakierki na nogach i wracają szczęśliwi, zadowoleni, dzieci jedzą lody i te lody...
…nie kapią! (razem śmiech)
Nie kapią na koszulkę! To jest piękne marzenie, ale ja nie mam takich stopklatek w moim rodzicielstwie. Albo może mam, ale jakoś mało. A nie wydaje mi się, żebym miała jakoś szczególnie różne rodzicielstwo, macierzyństwo od tego jakie w rzeczywistości mają inni.
Mówimy może teraz o takim pięknie rodzicielstwa, które nie jest o ładności. Bardzo mi się podoba takie życzenie z kart “Zauważaj” autorstwa Sylwii Włodarskiej i Aleksandry Ciernioch: “Żebyśmy umieli to piękno, które nie jest o ładności, dostrzegać i w sobie i innych i otaczającym nas świecie!”
Na pewno tak. Bo jak ja mówię, że macierzyństwo nie jest tym lukrowanym obrazkiem, to to nie znaczy, że jest złe i brzydkie. Absolutnie. I jednocześnie po prostu brakuje nam zasobów. W rodzinie zbiega się bardzo dużo interesów. Są dwie, trzy, cztery, osiem osób, które potrzebują... Każda z nich ma potrzeby, ci ludzie potrzebują różnych rzeczy. Potrzeby każdej z tych osób są niezbywalne, i są tylko dwie osoby dorosłe, które mogą się o to zatroszczyć. A do tego mamy mnóstwo zewnętrznych wymagań, bo nie możemy się tylko zamknąć w domu i być rodziną, tylko musimy mierzyć się z różnymi wyzwaniami. Szczepienia, lekarze, kontrolne wizyty, dentyści...
Terapeuci...
Różnej maści, jak psychoterapeuci, terapeuci SI. A jeszcze musimy zjeść co najmniej trzy posiłki w ciągu dnia, a jeszcze co najmniej jeden posiłek ciepły, a jeszcze żeby był odżywczy, a jeszcze żeby był zbilansowany, i jeszcze żeby był zdrowy, i jeszcze żeby smakował każdej z tych osób! Ale jedno nie lubi pomidorówki, a drugie nie lubi rosołu. Jest to niemożliwe, żeby to wszystko jedna lub dwie osoby ogarnęły swoimi zasobami. Zwłaszcza jeżeli jeszcze oprócz tego albo muszą iść do pracy, bo potrzebują pieniędzy, albo chcą robić kariery swoje zawodowe.
To jak zachować równowagę, gdy przykładowo piecza zastępcza to Twój zawód i – podobnie jak w domach współpracujących z Fundacją Ocean Marzeń – każdego dnia mierzysz się z wyzwaniami jakie niosą ze sobą traumy i choroby nie dwójki, lecz nawet szóstki czy ósemki dzieci pod jednym dachem?
Dla mnie warsztaty NVC były tym, co mi bardzo bardzo pomogło zadbać o emocjonalne zaopiekowanie całej rodziny, i moje własne. I o to, żeby mniej się odpalać, w inny sposób reagować w trudnych sytuacjach, żeby umieć tą kołderkę bardziej świadomie ponaciągać tam, gdzie to jest potrzebne... A nadal (Emilia jest certyfikowanym trenerem NVC przyp. red.) nie da się pewnych rzeczy przeskoczyć.
Uczę się, także Porozumienia bez Przemocy M. Rosenberga, staram się, wybieram świadomie... i nagle znowu nakrzyczę na dziecko. Zamiast satysfakcji zostaje złość i paraliżujące poczucie winy, że wszystko poszło na marne. Jak przerwać to błędne koło, o którym piszesz w książce “Jak nie odpalać się przy dziecku?”?
To oczywiste, że pojawia się poczucie winy wtedy, kiedy zrobiłam coś, co jest moim starym automatem, a nie świadomym, współczesnym wyborem. A w dodatku przy tym ktoś ucierpiał, czyli na przykład właśnie nakrzyczałam na moje dziecko, a wcale nie chciałam tak zareagować. No i jasne, że wtedy pojawia się poczucie winy. I jednocześnie poczucie winy jest zaproszeniem do opłakania starych rzeczy. Ono nie ma towarzyszyć mi przez całe życie ani sprawić, żebym w nim ugrzęzła. Bo gdy grzęznę w poczuciu winy za długo, skupiam się tylko na sobie i rozpamiętywaniu błędów, zamiast mieć przestrzeń i zasoby na miłość.
A ja przecież świadomie chciałam kochać.
I wchodząc w to poczucie winy jakoś za bardzo, na zbyt długo, znowu nie robię tego, o co mi chodziło. Nie wyrażam tej miłości tak jakbym chciała. Więc mogę wejść jeszcze bardziej w poczucie winy, że jestem w poczuciu winy! A można zrobić coś innego- zadać sobie świadomie pytanie: co w tej sytuacji jest do opłakania? Co jest do odżałowania i przeżycia? Co nie mogło i nie może być zrealizowane, czego nie potrafię dać tak, jak bym chciała, a czego tak ogromnie bym dla nas pragnęła..?
Poczucie winy zaprasza nas właśnie do takiego zatrzymania?
Na przykład do zauważenia: bardzo chciałabym mieć wspierającą rodzinę tuż obok i tęsknię za tym, że tego brakuje. Przeżywam samotność, która jest wielka i dojmująca. Ponieważ tak boli, nie chcę na nią patrzeć, nie chcę jej czuć i próbuję ją z siebie wypchnąć- co sprawia, że znowu reaguję złością. A do opłakania jest po prostu to, że tak bardzo chciałabym mieć bliskie relacje bez tego poczucia samotności.
I jak bardzo jest tu jednak potrzebny ten krok empatii dla siebie, prawda? Najpierw dla siebie.
Czułości dla siebie. Czułego objęcia się w tym, że: kurczę, mam prawo się złościć, mam prawo czuć się winna i to nie jest nic złego. To wcale nie znaczy, że jestem złą osobą tylko dlatego, że czuję złość albo winę.”
Mam prawo popełniać błędy...
Mam prawo się źle czuć, mam prawo nie wiedzieć co mam zrobić, gubić się w tym wszystkim. Że to jest jakoś bardzo, bardzo ludzkie i w jakiś sposób piękne, że człowiek jest taki złożony i skomplikowany, nawet jeżeli byśmy chcieli być super sprawczy i po prostu jak nasza idolka. A ja przezież mam prawo źle się czuć, mam prawo nie wiedzieć, co mam zrobić, po prostu gubić się w tym wszystkim. To jest bardzo ludzkie i na swój sposób piękne, że człowiek jest tak złożony i skomplikowany- nawet gdy bardzo chcemy być super sprawcze, niczym nasza idolka.
Z Instagrama lub innych social mediów parentingowych!
Tam widujemy głównie sprawczych, wspaniałych ludzi. Naoglądamy się tego i wydaje nam się, że my też tak powinniśmy, że oni wszyscy mają cudowne życia, a tylko my nie dajemy rady. I z tą czułością spójrzmy na siebie: kurde, jestem człowiekiem. Mylę się, robię nie to, co chcę, traktuję innych i samą siebie nie tak, jak bym chciała. Spójrzmy właśnie z tą czułością: czego ja tak naprawdę potrzebuję? Jakie potrzeby są teraz nie do zaspokojenia? A które są na ten moment do pożegnania i opłakania?
Albo do odłożenia na później..?
Pamiętając, że niezaspokojone potrzeby nie znikają, nie da się ich w nieskończoność odkładać, ale niektóre swoje potrzeby można. Albo marzenia odkładamy, a potrzeby zaspokajamy tu i teraz w sposób może mniej ekscytujący.
„Dla mnie największą wartością tych warsztatów jest po prostu świadomy wybór: przestaję automatycznie robić rzeczy, których świadomie bym nie wybrała”.
Tylko jak właściwie dotrzeć do tych prawdziwych potrzeb, gdy przez lata uczyliśmy się je spychać na bok? Z czym przekraczamy próg warsztatów Porozumienia bez Przemocy i co musi się w nas wydarzyć, żebyśmy w tym szumie odnaleźli, co jest tak naprawdę nasze?
Zwykle osoby, które przychodzą na warsztaty, zaczynają od jakiegoś chaosu w sposobie myślenia, sposobie mówienia i sposobie czucia. Czyli nie wiedzą co czują, nie do końca odróżniają to, co się dzieje naprawdę od tego, co się dzieje w ich głowie, i nie do końca wiedzą czego mogą oczekiwać od innych i czego mogą się spodziewać po sobie. I uporządkowanie tego, co jest wewnętrzne, co jest zewnętrzne, co jest moje, co jest czyjeś, co jest faktycznie emocją, co jest faktycznie potrzebą, a co jest jakimś zbędnym szumem albo czasami tylko przekazem marketingowym… Lubię na to zwracać uwagę, że nam się wiele rzeczy wydaje, że my potrzebujemy, dlatego że marketing wielu dużych firm podrzuca nam różne rozwiązania, próbując nas przekonać, że one są naszymi prawdziwymi, głębokimi potrzebami, a nie zawsze tak jest. Czasami odwołują się faktycznie do tych prawdziwych potrzeb, a czasami nie.
Więc jak ja sobie to poukładam, i często tak jest właśnie, że osoby, które przychodzą na warsztaty, przez pierwsze dni w ogóle robią taką pozytywną dekonstrukcję, rozkładając trochę to, co one widzą w świecie i w sobie na czynniki pierwsze, i przyglądając się temu, czym to jest, a czym to tak naprawdę nie jest. I zaczynają trochę lepiej rozumieć pewne mechanizmy emocjonalne. I w momencie, kiedy pewne rzeczy stają się dużo bardziej jasne, to mogą zacząć budować z tej dekonstrukcji... Trochę tak jakbyśmy mieli wieżę z klocków, którą zbudowało dziecko, i ta wieża się chwieje, i dziecko mówi: „Nie wiem dlaczego się chwieje, ale ona mi się cały czas chwieje”. Tak jak w relacji: „Cały czas mi się chwieje. Krzyczę na tego mojego męża i cały czas coś od niego chcę, ale ciągle nie wiem o co mi tak naprawdę chodzi”.
Albo na nastolatka…
Dokładnie. I rozkładam tą wieżę na części pierwsze, i zaczynam zauważać: „Aha, tutaj był jakiś walec włożony, który się obracał i nie dawał mi stabilnej podpory. Tutaj była za krótka noga po drugiej stronie. Tam po trzeciej stronie był jakiś wystający balkon, który przeważał tą wieżę”. Czyli jakby to przełożyć na relacje: nie wiem czego tak naprawdę potrzebuję, nie wiem jak o to zadbać, nie wiem dlaczego czuję pewne rzeczy, nie wiem co te uczucia próbują ze mną zrobić, po co one przychodzą. Wkurzam się na moje uczucia, próbuję te uczucia gdzieś wypchnąć, nie chcę się bać, nie chcę się złościć, nie chcę się wstydzić, albo uważam, że nie wypada mi się wstydzić.
I jeszcze te nasze ciche przekonania! Czytamy w myślach: druga strona nie zdążyła jeszcze wypowiedzieć ani słowa, a ja już noszę w sobie ciężar jej rzekomych oczekiwań.
Myślę: “skoro jestem matką, skoro jestem żoną- powinnam stanąć na wysokości zadania*”*. Noszę w sobie tę wysoką poprzeczkę – własną, mojej mamy albo moich dziadków – i żyję w przekonaniu, że ona tam ciągle wisi. A przecież wcale tego nie weryfikuję. Nie sprawdzam tego z dziećmi ani z mężem. Po prostu stale próbuję doskoczyć do czegoś, co być może nie jest ważne dla nikogo z nas... albo wręcz nigdy tej poprzeczki nie było.
A może po prostu nie jest to nikomu do niczego potrzebne.
A może było, tylko już nie jest? Kiedyś słyszałam świetny przykład z obiadami. Pewna mama codziennie gotowała dla całej rodziny dwudaniowe, gorące obiady. Uważała, że to super ważne, bardzo potrzebne i po prostu wspaniałe, że może tak o wszystkich dbać. Ale kosztowało ją to mnóstwo energii i wiecznie była przez to sfrustrowana. Robiła te obiady, dosłownie przy tym cierpiąc, a kiedy bliscy nie przychodzili – bo zjedli sałatkę po drodze albo coś w pracy i nie mieli ochoty – wpadała w złość: „Ja tu dla was robię obiady, a wy nawet nie chcecie zjeść!”.
I któregoś dnia, po wewnętrznym procesie empatii – do której pewnie za chwilę dojdziemy – gdy rozłożyła to wszystko na czynniki pierwsze, postanowiła, że przestaje gotować ciepłe obiady. Co wcale nie było dla niej łatwe, bo to była ogromna wartość rodzinna. Wydawało się, że ciepły obiad to najważniejsza rzecz w domu! Zaczęła więc szukać innych rozwiązań na zaspokojenie potrzeby pożywienia: część odpowiedzialności oddała dorastającym dzieciom i mężowi, trochę rzeczy postanowiła kupować w słoikach... Poznajdowała sposoby i z duszą na ramieniu poszła powiedzieć rodzinie: „Słuchajcie, wprowadzam zmianę, nie będzie już tych obiadów”. A oni wszyscy na to: „No wreszcie!” i odetchnęli z ulgą. Ona w szoku: „Ale jak to? Przecież to jest najważniejsze!”. A oni: „Nie, mamo. Ty nas tymi obiadami po prostu katowałaś, myśmy tego nigdy nie chcieli”.
I tak właśnie działa rozłożenie tej naszej konstrukcji na części pierwsze. Mówimy sobie: „Dobra, ten obiad to był ten balkon, który za bardzo wystawał i przeważał całą naszą wieżę. Całą energię, którą dotąd w niego wkładałam, mogę teraz włożyć choćby w spacer z przyjaciółką”.
Albo może w coś zupełnie innego np. w pracę zawodową.
Tak, jest przecież tyle innych obszarów! A ponieważ kołderka jest zawsze za krótka, na pewno znajdę coś innego, w co tę energię z radością włożę. I zaczynam budować nową konstrukcję – z tych samych klocków, ale zupełnie inaczej. W taki sposób, żeby miała stabilną, szeroką podstawę i fundament, który się nie chwieje. Gdzie nogi są równe, nic nie wystaje poza obrys.
I warsztaty NVC są właśnie czymś takim, są wsparciem: w momencie, kiedy uświadomię sobie, czego potrzebuję, co czuję, kiedy się wywracam w komunikacji, co odpala mnie i moich bliskich, i gdzie wchodzę w stare, niesłużące mi już narracje czy przekonania – wtedy mogę zacząć robić inaczej. Wybieram bardziej świadomie. Dla mnie największą wartością tych warsztatów jest po prostu świadomy wybór: przestaję automatycznie robić rzeczy, których świadomie bym nie wybrała. Czyli na przykład drzeć się na dzieci... Albo drzeć się na męża... Czasami jeszcze wpadam w te stare automaty, wiadomo, ale pojawia się więcej takich chwil, w których zaczynam zaspokajać swoje potrzeby w sposób, który mi faktycznie służy.
Dziękuję Ci, Emilia, za tę niezwykle uwalniającą rozmowę i za to, że przypominasz nam, jak ważne jest zadbanie najpierw o swój własny pokład.
Dziękuję Ci, Emilio, za tę niezwykle uwalniającą rozmowę i za to, że przypominasz nam, jak ważne jest zadbanie najpierw o swój własny pokład.
Nota redakcyjna
Emilia Kulpa-Nowak – certyfikowana trenerka Porozumienia bez Przemocy (NVC), autorka książek i podcastu. Swoją wiedzę i doświadczenie zdobyła podczas długiego i głębokiego procesu nauki oraz integrowania idei Marshalla B. Rosenberga pod okiem cenionej asesorki Shony Cameron oraz wielu doświadczonych trenerów w Polsce i za granicą. Pasjonuje się wiedzą o więzi i tym, co wnosi ona do naszego rozwoju oraz uzdrawiania starych schematów (uczyła się m.in. od Sary Peyton). Myśli o sobie jako o pasjonatce ludzi, poszukiwaczce głębokich motywacji, uczuć i potrzeb, bo są jak perły – to z nich powstają relacje, współpraca, sens i cele życiowe.
-
Przeczytaj książkę: „Jak nie odpalać się przy dziecku? Wyjdź ze spirali złości i poczucia winy”
-
Posłuchaj podcastu: „Poziom Miłości” Emilii Kulpy-Nowak
W Fundacji Ocean Marzeń wykorzystujemy żeglarstwo morskie i śródlądowe jako narzędzie wychowawcze i rozwojowe dla dzieci oraz młodzieży z pieczy zastępczej. Tworzymy bezpieczną przestrzeń, w której młodzi ludzie po trudnych doświadczeniach budują poczucie własnej wartości, sprawczość i trwałe relacje z uważnymi dorosłymi, które stają się dla nich oparciem na drodze w dorosłość.
Dołącz do naszej wioski wsparcia!
Każda wpłata pomoże nam finansować warsztaty empatycznej komunikacji dla opiekunów zastępczych oraz rejsy rozwojowe dla dzieci po trudnych doświadczeniach.
